Newsy

Post Top Ad

piątek, 27 grudnia 2019

Polscy aktorzy walczący w II Wojnie Światowej


Surowi władcy i damy dworu, mężni rycerze i roztropne księżne, generałowie i prości żołnierze, albo sanitariuszki, czy radiotelegrafistki, podziwialiśmy ich w wielu niezapomnianych aktorskich rolach filmowych powojennego kina. Niejednemu z nich swą prawdziwą rolę życia przyszło odegrać jednak w realnych warunkach wojennych, kiedy śmierć i pożoga przetaczała się przez całą Europę. Polscy aktorzy i aktorki, którzy brali udział w walkach toczących się na wielu polach Drugiej Wojny Światowej.


Szary prochowiec Aliny Janowskiej

Uśmiechnięta, urocza blondynka w za dużym, szarym prochowcu i przekrzywionym berecie na głowie z szerokim uśmiechem na twarzy, otoczona wianuszkiem Warszawiaków donośnym głosem, radośnie wyśpiewuje kolejne zwrotki zabawnej piosenki nie bacząc na przechodzących w pobliżu niemieckich żołnierzy – tą rolą w filmie Zakazane piosenki  Alina Janowska zadebiutowała na szklanym ekranie. Jednym z warunków otrzymania roli było podobno posiadanie długiego płaszcza. Choć skromnie żyjąca po wojnie Janowska nie dysponowała tą częścią garderoby, jej młodzieńczy wigor i talent sprawił, że reżyser postanowił zrezygnować z tego warunku i powierzyć rolę w swoim filmie młodziutkiej debiutantce. Ci, którzy znali aktorkę osobiście przekonywali, że tym niezwykłym wigorem i pozytywnym usposobieniem Alina Janowska emanowała przez całe życie, także w najtrudniejszych czasach wojennych. Wola życia i chęć działania pomogły jej przetrwać najbardziej niebezpieczne chwile. Wiary w dobre zakończenie Janowska nie traciła nawet na chwilę, ani wtedy gdy podróżując z Wilna do Warszawy trafiła wraz z rodziną do obozu jenieckiego Hohenstein, ani jakiś czas później, gdy po jednej z łapanek trafiła na Pawiak. Dzięki swej niezłomnej postawie z każdej opresji wychodziła cało. Kiedy wybuchło Powstanie Warszawskie Janowska po raz kolejny bez chwili zawahania weszła w sam środek cyklonu. Z wielką gorliwością wykonywała zadania łączniczki w batalionie „Kiliński.” Rozkazy wykonywała z olbrzymim entuzjazmem. Można powiedzieć, że sama młodziutka jeszcze, wręcz matkowała nastoletnim żołnierzom. Każdego dnia dbała, by zjedli coś ciepłego, opatrywała rany, poiła i pocieszała. Do jej obowiązków w czasie powstania należała także opieka nad starszymi, schorowanymi ludźmi uwięzionymi w swoich mieszkaniach podczas potyczek powstańców z Niemcami, jakie rozgrywały się co rusz na ulicach stolicy. Do oddziałów powstańczych dołączyła już na początku zrywu i pozostała w Warszawie do ostatniego dnia walk. Trudne, wojenne doświadczenia Janowskiej nie złamały jej hartu ducha i nie odebrały młodzieńczej energii, którą tak często prezentowała później widzom na szklanym ekranie.


Mieczysław Pawlikowski - z desek teatru na pokład bombowca

„O Wy zbóje, nitkopłuty, harhary, oczajdusze, łamignaty, basałyki…” –przeklinał ze znawstwem Mieczysław Pawlikowski wcielając się w pamiętną rolę Jana Onufrego Zagłoby i jeśli z podobną pasją klął na wroga w czasie wypełniania misji bojowych, to nic dziwnego, że hitlerowskie Niemcy musiały w końcu skapitulować. A okazji do przeklinania wroga sierżantowi Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Mieczysławowi Pawlikowskiemu z pewnością nie brakowało. Już podczas swojego pierwszego lotu bojowego sierżant Pawlikowski miał okazję wykazać się niezwykłą odwagą i hartem ducha. Po tym jak bombowiec Wellington X, w załodze którego Pawlikowski odbywał swój pierwszy lot zrzucił bomby na niemieckie Essen z mroku nocy wyłonił się nagle myśliwski Messerschmitt, którego pilot za punkt honoru postawił sobie strącenie brytyjskiego bombowca z polską załogą. Na Pawlikowskim, pełniącym w załodze funkcję tylnego strzelca spoczął w tym momencie obowiązek pozbycia się niewygodnego ogona. Młody sierżant wziął natychmiast na cel niemiecki myśliwiec i zasypał go huraganowym ogniem karabinowym. Messerschmitt odpowiedział tym samym trafiając bombowiec, Pawlikowski jednak nie poddał się przecinając kolejnymi seriami z karabinu nocne niebo. W końcu z narażeniem życia pozbył się natrętnego przeciwnika umożliwiając załodze swojego bombowca bezpieczny powrót do domu. Takich przygód polski lotnik służący w brytyjskim RAF-ie przeżył wiele. To między innymi o sierżancie Pawlikowskim i jego kolegach z załogi premier Winston Churchill mówił później, że „jeszcze nigdy tak wielu nie zawdzięczało tak wiele, tak nielicznym.” Ciekawe co odczuwał Mieczysław Pawlikowski kilkadziesiąt lat później, gdy sam w zielonym mundurze i z cygarem w ustach wcielał się w rolę Winstona Churchilla w spektaklu Teatru Telewizji z 1972 roku? Pewnym jest, że Pawlikowski miał dwie wielkie, życiowe pasje; pierwszą było oczywiście lotnictwo, swe pierwsze szlify lotnicze zdobywał w 1937 roku, jako pilot szybowcowy. Drugiej pasji – aktorstwu Pawlikowski z zapamiętaniem oddawał się nie tylko po wojnie, zanim został członkiem załogi bombowca aktor przez kilka miesięcy występował dla polskich lotników w Wielkiej Brytanii w przedstawieniu zatytułowanym Zemta według Aleksandra Fredry.

Irena Kwiatkowska – kobieta bardzo ciężko pracująca

Drobna, wychudzona łączniczka o pseudonimie „Katarzyna” zamaszyście otworzyła drzwi do mieszkania, do którego przybiegła z meldunkiem i z bijącym sercem, zszokowana spojrzała na kilku niemieckich żołnierzy równie zaskoczonych jej widokiem. Zanim, któryś z nich zdążył zrobić choćby gest dziewczyna jednym susem skoczyła ku schodom i niczym wicher pomknęła w dół. Łączniczką tą była Irena Kwiatkowska znana przed wojną młoda, teatralna aktorka, która w czasie Powstania Warszawskiego starała się służyć ojczyźnie. Wybuch wojny przerwał na jakiś czas dobrze zapowiadającą się karierę aktorską młodej Ireny Kwiatkowskiej i zaprzepaścił jej debiut filmowy u boku Eugeniusza Bodo. Aktorka nie rozpamiętywała jednak niepowodzeń, z wielkim zaangażowaniem oddała się pomocy innym. Przez długi czas pracowała w Czerwonym Krzyżu, by w punkcie sanitarnym opatrywać rannych. Udzielała się także w tzw. kuchni koleżeńskiej przy Związku Artystów Scen Polskich, a w czasie powstania godziła obowiązki łączniczki i aktorki „lotnego teatru artystycznego”, w którym wraz z kolegami artystami wystawiała przedstawienia dla rannych powstańców niosąc im radość i nadzieję w najtrudniejszych chwilach. Nigdy nie uważała się za bohaterkę, podkreślając często, że nie dokonywała wzniosłych czynów, a jedynie „obierała ziemniaki”, dla głodnych, zmęczonych żołnierzy. Prawdą jest jednak, że często sama nie dojadała, by podzielić się posiłkiem z głodującymi i oddawała miejsce do spania kładąc się na parapecie i przykrywając gazetą podczas najcięższych nalotów bombowych wstrząsających Warszawą. Od dzieciństwa bardzo pracowita i oddana dla społeczeństwa była niczym odgrywana przez nią w Czterdziestolatku kobieta pracująca, co to „żadnej pracy się nie boi.”

„Pamiętaj, że zawsze jestem Twoim przyjacielem Hans” – Emil Karewicz

Odziany w czarny, sztywny mundur oficera SS, z ironicznym uśmiechem niemal na stałe przyklejonym do twarzy i pistoletem w dłoni Hermann Brunner zapewnia kapitana Klossa o swojej dozgonnej przyjaźni. Mimo, że Emil Karewicz wystąpił między innymi w roli króla Władysława Jagiełły w Krzyżakach, sympatycznego wielbiciela mocnych trunków Leberka w serialu Alternatywy 4, czy ojca Izabeli Łęckiej w Lalce to dla większości widzów pierwszym skojarzeniem jest zapewne rola niemieckiego SS-mana. To prawdziwy paradoks i ironia losu, w życiorysie Emila Karewicza odnaleźć można bowiem piękną kartę żołnierską związaną z II Wojną Światową. Karewicz walczył w 2. Armii Wojska Polskiego, z którą doszedł aż do Berlina, a po zakończeniu zmagań wojennych został odznaczony m.in. Medalem Zwycięstwa i Wolności.

Wymienieni aktorzy to zaledwie garstka wśród tych, którzy w czasie wojny wykazali się olbrzymim bohaterstwem i niezłomną postawą, a każdy z nich zasługuję na pamięć i specjalne miejsce w historii wolnej Polski.


Źródła:
1. Łukasz Maciejewski, Aktorki. Spotkania, Świat książki, Warszawa 2012
2. Andrzej Krajewski, Dlaczego Pan płacze? [w:] Pomocnik historyczny, Nr7/2018


Foto: foter.com

Brak komentarzy:

Publikowanie komentarza

Post Top Ad

Your Ad Spot

Strony